Ein føroyskur miðnámsnæmingur situr ofta við donskum tilfari og hoyrir føroyska undirvísing. Tað merkir, at tú mást kunna hugtakið á báðum málum — og at tú kanst missa eina heila uppgávu, ikki tí tú ikki dugir støddfrøðina, men tí tú ikki kendi orðið.
Hetta er ein av teimum trupulleikunum, Minerva varð sett á stovn fyri at loysa.
Orðalistin
Grundarlagið undir hesi grein er Støddfrøðiorð — Føroyskur-Danskur, Danskur-Føroyskur orðalisti, savnaður av Mortan Dalsgarð og givin út av Føroya Skúlabókagrunni (ISBN 99918-0-168-9). Arbeiðið byrjaði við SIGMA-bókarøðini í 1986, tá tey, ið stóðu fyri henni, sóu, at “málspurningurin fór at vera tann størsti trupulleikin”.
Dalsgarð skrivar sjálvur í formælinum, at listin ikki er fullfíggjaður og ikki endaliga staðfestir orð og heiti. Nøkur av uppskotunum eru ikki vorðin vanlig í nýtslu. Vit taka tí listan sum eina keldu, ikki sum eina lóg.
Tey, sum eru lættast at villast í
Hesi eru ikki tey torførastu hugtøkini — tey eru tey, har føroyska orðið ikki er at gita út frá tí danska.
| Føroyskt | Danskt |
|---|---|
| stuttsíða | katete |
| langsíða | hypotenuse |
| vídd | areal |
| ummál | omkreds |
| tvørmát | diameter |
| viðberi/tangentur | tangent |
| tídd | frekvens |
| tíðføri | hyppighed |
| miðja | median |
| fjórðingsmark | kvartil |
| mesti | typetal |
| spenni | variationsbredde |
| halltal | hældningskoefficient |
| stigvísi | eksponent |
| ferrót | kvadratrod |
| valdur | faktor |
| frummongd | definitionsmængde |
| virðismongd | værdimængde |
| úrdrag | udfald |
| úrdráttur | udfaldsrum |
| sonn renta | effektiv rente |
| javngjald | annuitet |
| lánsupphædd | hovedstol |
| vísital | indekstal |
| virðisminkan | inflation |
Legg serliga til merkis stuttsíða og langsíða. Katete og hypotenuse eru grikskar tøkuorð á donskum, meðan tey føroysku orðini beinleiðis siga, hvat tey eru: tann stutta síðan og tann langa síðan. Tað er lættari at minnast — men bert um tú hevur hoyrt tað einaferð.
Tøl
| Føroyskt | Danskt |
|---|---|
| teljital | naturligt tal |
| heil tøl | hele tal |
| ráðin tøl | rationale tal |
| óráðin tøl | irrationale tal |
| altøl | reelle tal |
| makað tal | lige tal |
| stakt tal | ulige tal |
| frumtal | primtal |
| samansett tal | sammensat tal |
Sí Tøl og algebra.
Brot og algebra
| Føroyskt | Danskt |
|---|---|
| brot | brøk |
| teljari | tæller |
| nevnari | nævner |
| stytta | forkorte |
| leingja | forlænge |
| ektað brot | ægte brøk |
| óektað brot | uægte brøk |
| felagsnevnari | fællesnævner |
| líkning | ligning |
| ólíkning | ulighed |
| ókendur | ubekendt |
| ferregla | kvadratsætning |
| potensur | potens |
Funktiónir
| Føroyskt | Danskt |
|---|---|
| funksjón | funktion |
| linjufunksjón | lineær funktion |
| stigfunksjón | eksponentialfunktion |
| funksjón á øðrum stigi | andengradsfunktion |
| ritmynd | graf |
| krossskipan | koordinatsystem |
| fyrri ásur (x-ásur) | førsteakse (x-akse) |
| seinni ásur (y-ásur) | andenakse (y-akse) |
| skurðpunkt | skæringspunkt |
| nullpunkt | nulpunkt |
| vakstrartal | vækstrate |
| framrokningartal | fremskrivningsfaktor |
| tvífaldstal | fordoblingskonstant |
| helvtartal | halveringskonstant |
stigfunksjón er verd at leggja til merkis: tað er eksponentialfunktion, ikki potensfunktion. Her er lætt at villast.
Geometri
| Føroyskt | Danskt |
|---|---|
| tríhyrningur | trekant |
| rættvinklaður | retvinklet |
| javnbeintur | ligebenet |
| javnsíðaður | ligesidet |
| spískvinklaður | spidsvinklet |
| gævvinklaður | stumpvinklet |
| einsvinklaðir | ensvinklede |
| vinkulsamløga | vinkelsum |
| hjáliggjandi síða | hosliggende side |
| andstødd síða | modstående side |
| miðnormalur | midtnormal |
| miðlinja | median (í tríkanti) |
| lóg Pythagorasar | den pythagoræiske læresætning |
Orðalistin sigur tríhyrningur og vídd. Á Minerva nýta vit tríkantur og areal, tí tað er tað, sum vit hoyra í skúlanum í dag. Listin er frá 1993, og málið hevur rørt seg.
Vit hava ikki tikið støðu til, hvat er “rætt”. Hevur tú eina meining, hoyra vit fegin — sig okkum tað.
Hagfrøði
| Føroyskt | Danskt |
|---|---|
| hagfrøði | statistik |
| hagtøl | statistisk materiale |
| eygbering | observation |
| stakroynd | stikprøve |
| bólkaðar eygberingar | grupperede observationer |
| tíddarbýti | frekvensfordeling |
| miðaltal | gennemsnit |
| vigað miðaltal | vægtet gennemsnit |
| spjaðing | spredning |
| stabbamynd | histogram |
| pinnamynd | pindediagram / stolpediagram |
| trappumynd | trappediagram |
| rimamynd | søjlediagram |
| sirkulmynd | cirkeldiagram |
| samantald tídd | kumuleret frekvens |
Ein fella: á donskum eru histogram og søjlediagram tvey ymisk sløg av myndum — tað fyrra fyri bólkað tøl, tað seinna fyri bólkar. Orðalistin setur stabbamynd upp á móti histogram. Kanna altíð, hvat myndin veruliga vísir, og ikki bara hvat hon eitur. Sí Hagfrøði.
Líkindarokning
| Føroyskt | Danskt |
|---|---|
| líkindarokning | sandsynlighedsregning |
| líkindaøki | sandsynlighedsfelt |
| javnbýtt líkindaøki | symmetrisk sandsynlighedsfelt |
| hending | hændelse |
| øvug hending | komplementærhændelse |
| viss hending | sikker hændelse |
| ómøgulig hending | umulig hændelse |
| tengjan | kombinatorik |
| umbýting | permutation |
| sambinding | kombination |
| faldirað | fakultet |
| við afturlegging | med tilbagelægning |
| uttan afturlegging | uden tilbagelægning |
tengjan fyri kombinatorik er eitt av teimum uppskotum, sum ongantíð sló ígjøgnum. Vit nýta kombinatorik á Minerva.
Kapitalrokning
| Føroyskt | Danskt |
|---|---|
| renta | rente |
| rentustøði | rentefod / rentesats |
| renturenta | rentes rente |
| sonn renta | effektiv rente |
| javngjald | annuitet |
| javngjaldslán | annuitetslån |
| samansparing | opsparing |
| avdráttur | afdrag |
| lánsupphædd | hovedstol |
| avsláttur | rabat |
| framrokning | fremskrivning |
| støðisár | basisår |
Sí Kapitalrokning.
Hvussu tú nýtir hetta
Tú skalt ikki læra listan uttanat. Men tá tú lesur eina danska bók og møtir einum orði, tú ikki kennir, er tað ofta ikki støddfrøðin, sum er trupul — tað er orðið. Tá er tað verd at fletta upp.
Og fer tú til próvtøku á føroyskum, men hevur lisið á donskum, er tað virði at ganga listan ígjøgnum eina ferð frammanundan. Tað er leidligt at missa eitt stig av tí, at tú ikki visti, hvat stuttsíða var.
Kelda
Mortan Dalsgarð: Støddfrøðiorð. Føroyskur-Danskur, Danskur-Føroyskur orðalisti. Føroya Skúlabókagrunnur, 2001. ISBN 99918-0-168-9.